Turmush — Нарын облусунун Ат-Башы районунун тургуну Кенжегүл Тоюнбаева бала бакчада тарбиячы болуп эмгектенип келет. Ал балдардын тарбиясындагы маанилүү эрежелер тууралуу айтып берди.
Анын айтымында, алдардын тарбиясы — бул жөн гана билим берүү эмес, алардын эмоционалдык, социалдык жана инсандык өнүгүүсүнө шарт түзүү. Тарбиячы ар бир аспектке өзгөчө көңүл буруп, балдарга сүйүү, колдоо жана урмат менен мамиле кылуусу зарыл.
1. Сүйүү жана колдоо
Балдар өздөрүн сүйүлгөнүн, бааланганын сезиши керек. Ата-эне жана мугалимдердин жылуу мамилеси баланын психологиялык саламаттыгына чоң таасир берет. Колдоо жана мактоо баланын өзүнө болгон ишенимин арттырат.
2. Чыныгы үлгү көрсөтүү
Балдар сөз менен эмес, ата-эне, мугалимдердин иш-аракети менен үлгү алышат. Туура жүрүм-турумду, адеп-ахлактык принциптерди өзүбүздөн баштап көрсөтүү маанилүү.
3. Тартип жана чектөө
Балдарга чектөө жана эрежелер керек. Бул алардын жоопкерчилигин, өз алдынча чечим кабыл алуу жөндөмүн өнүктүрөт. Бирок чектөөлөр өз акыл-эси менен түшүндүрүлүшү керек, күч колдонуу эмес.
4. Окутуу жана өнүктүрүү
Окуу менен чектелбестен, ар тараптуу өнүгүүгө шарт түзүү: музыка, спорт, көркөм өнөр, илим. Ар бир бала өз жөндөмүн ачып, креативдүү ой жүгүртүүсүн өнүктүрүүсү керек.
5. Эмоцияны түшүнүү жана башкаруу
Балдар өз сезимдерин биле жана түшүнө билиши керек. Ата-энелер жана мугалимдер эмоцияларды туура билдирүүнү үйрөтүшү зарыл.
6. Өз алдынча чечим кабыл алуу
Баланы ар кандай чакан милдеттер менен жоопкерчиликти үйрөтүү. Бул анын өзүн өзү башкаруу жана өз алдынча ой жүгүртүү жөндөмүн өнүктүрөт.
7. Коммуникация жана социалдык көндүмдөр
Баланы өзүн-өзү туура билдирүүгө, башка адамдар менен ынтымакта болууга үйрөтүү. Достук, колдоо, сый мамиле балдардын коомго адаптациялануусуна чоң жардам берет.
8. Дени сак жашоо образы
Тамактануу, спорт, уктоо, гигиена балдардын физикалык жана психикалык өнүгүүсүнө түздөн-түз таасир берет.
Кенжегүл Тоюнбаеванын айтымында, балдардын психологиялык жана эмоционалдык өнүгүүсүндө сүйүү жана бааланганын сезүү эң негизги факторлордун бири болуп эсептелет. Бул алардын өзүнө болгон ишеними, социалдык көндүмдөрү жана мүнөзү үчүн түздөн-түз таасир берет.
Сүйүү баланын өзүнө болгон ишенимин арттырат. Балдар ата-энесинин жана жакын адамдардын сүйүүсүн сезгенде, алар өздөрүн коопсуз жана корголгон сезишет. Бул өз кезегинде алардын кыйынчылыкка туруштук берүү жөндөмүн, максатка умтулуу аракетин арттырат. Сүйүү — баланын ички дүйнөсүндө өзүнө болгон баалуулукту жана маанилүүлүктү бекемдейт.
Баалануу сезими социалдык өнүгүүгө көмөктөшөт. Баланы баалап, жетишкендигин мактап, аракетин байкап турган учурда, ал өз ара байланыштарда адекваттуу жана жоопкерчиликтүү болууну үйрөнөт. Бааланган балдар досторуна жана чөйрөсүнө урмат менен мамиле кылууну, башкаларды сыйлоону билишет.
Эмоционалдык туруктуулукка таасири. Сүйүлүп жана бааланганын сезген бала стресске туруштук бере алат, коркуу жана комплекстерден арылат. Эмоционалдык жактан туруктуу бала мектепте жана үйдө кыйынчылыктарды оңой жеңип, проблемаларды чечүүгө аракет кылат.
Сүйүү жана баалоо көрсөтүүнүн практикалык жолдору. Сөз менен мактоо: «Сага ишенем», «Жакшы жасадым», «Мен сага сыймыктанам» деген сөздөрдү айту. Эмоция менен жакындык көрсөтүү: кол кармашуу, сүрөт тартуу, бирге убакыт өткөрүү.
Иш-аракет менен колдоо: баланын кызыкчылыгына көңүл буруу, чыгармачылык аракеттерин мактап, калыс баа берүү.
Угуу жана түшүнүү: бала сүйлөгөндө аны көңүл буруп уга билүү, пикирине карата терс мамиле жасабоо.
Эмне үчүн сүйүү жана бааланганын сезүү маанилүү?
Бул баланы адеп-ахлактык жана эмоционалдык жактан туура өнүктүрөт. Баланын өзүнө болгон сыймыгы жана өзүн-өзү баалоосу калыптанат. Жаш кезинен сүйүүнү сезген бала болочокта башка адамдарга да сүйүүнү жана урматты көрсөтө билет.
Тоюнбаева Кенжегүл Турдумамбетовна 10 жылдык стажы бар кесипкөй адис. Ал 1985-жылдын 10-майында Нарын облусунун Ат-Башы районуна караштуу Ак-Жар айылында туулган. Үй-бүлөдө ал он бир туугандын кичүүсү, анын ичинде 6 эркек жана 4 кыз бар.
Алгачкы билимди 1992-жылы Ак-Жар айылындагы А. Жаналиев атындагы орто мектептин 1-классында алып баштаган. Мектепти 2003-жылы ийгиликтүү аяктаган. Азыркы учурда үй-бүлөлүү жана үч уулдун энеси.
2016-жылы ал Нарын облусуна караштуу С. Нааматов атындагы НМУнун педагогика факультетинин мектепке чейинки билим берүү багытында бакалавр программасын окуй баштаган жана 2021-жылы ийгиликтүү аяктаган.
Учурда Кенжегүл Ат-Башы районунун Ак-Жар айылындагы «Ак-Жар сезими» бала бакчасында тарбиячы болуп эмгектенет.
Алган сыйлыктары жана грамоталары
Ал III Бүткүл дүйнөлүк көчмөндөр оюнуна катышкандыгы үчүн сыйлык алган. Ошондой эле Ат-Башы райондук мамлекеттик администрациясынан, «Ак-Жар сезими» бала бакчасынын, Ат-Башы райондук билим берүү башкармалыгынын грамоталарын алган.